​Web sitesi yüksek çözünürlüğü nedeniyle telefonlara uyumlu değildir; daha iyi bir sonuç için lütfen bilgisayarınızda kullanınız!

 Timeline

Abdullah b. Mübârek

736 - 797

Kitâbü’z-zühd adlı eseriyle tanınan Horasanlı muhaddis-zahit

Açıklama :

Hacı Bayram Başer. "Abdullah b. Mübârek". İslam Düşünce Atlası. https://www.islamdusunceatlasi.org
  • Habîburrahmân el-A’zamî. "Giriş Bilgileri". Kitâbü’z-zühd ve’r-rekâik neşri. Beyrut: Dârü’l-kütübi’l-ilmiyye, 2004: 13-44.
  • Raşit Küçük. “Abdullah b. Mübârek”. DİA. Ankara: TDV, 1988: 122-124.  
  • İshak Özgel. “Erken Dönem İşari Tefsiri Bağlamında Abdullah İbn Mübârek (ö. 181)’in Tefsiri Meselesi”. Süleyman Demirel Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 18 (2007/1): 119-138.
  • Muhammet Yılmaz. “Tarsus’a Gelen İlk Türk Hadis Âlimi Abdullah b. el-Mübarek”. Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi XI.1 (2011): 1-19.

İsim

Abdullah b. Mübârek

Tam isim

Ebû Abdurrahman Abdullah b. Mübârek b. Vâzıh el-Hanzalî et-Temîmî el-Mervezî

Kısa Tanıtım

Kitâbü’z-zühd adlı eseriyle tanınan Horasanlı muhaddis-zahit

Doğum Tarihi, Doğum Yeri, Ölüm Tarihi, Ölüm Yeri

d. 118/736, Merv

ö. 181/797, Hît (Musul)

Hocaları/Şeyhleri

Hadis hocaları: A’meş, Süfyân-ı Sevrî, Süfyân b. Uyeyne, Hammad b. Seleme, Hammad b. Zeyd, Ma’mer b. Râşid, Evzâî, Ebû Hanife, Mâlik b. Enes

Görüştüğü sûfîler: Fudayl b. İyâz, İbrâhim b. Edhem.

Öğrencileri

Meşhur ravileri: İmam Şâfiî, Ahmed b. Hanbel, İmam Muhammed b. Hasan eş-Şeybânî, Yahya b. Maîn. 

Ekol/ Tarikat Mensubiyeti

Zahit, muhaddis

Etkilendiği İsim ve Ekoller

Hasan-ı Basrî, Süfyân-ı Sevrî, Ebû Hanife, Mâlik b. Enes

Etkilediği İsim ve ekoller

Ahmed b. Hanbel ve İmam Şâfiî gibi mezhep kurucu fıkıh imamları ile hicri üçüncü asırdaki sûfîler

Hayatı

Abdullah b. Mübârek, 118/736 yılında Horasan’ın Merv şehrinde dünyaya geldi. Hatîb el-Bağdâdî’nin verdiği bilgilere göre İbn Mübârek, anne ve baba tarafından Türk asıllı bir aileye mensuptu. İlk gençlik yıllarında eğlenceye düşkün olduğu ancak daha sonra tövbe ederek kendisini ilim ve zühde verdiği anlatılır. İlk tahsilini Merv’de tamamladıktan sonra 141/758 yılında bir grup zahit ve âlimle birlikte Horasan’dan ayrılarak ilim tahsil etmek amacıyla çeşitli seyahatlere çıktı. Bu süreçte başta Hicaz olmak üzere Bağdat, Basra, Kûfe, Şam, Mısır ve Yemen gibi merkezlere giderek hadis tahsil etti. Tâbiûn neslinden pek çok âlimle görüşme imkânı buldu ve onlardan hadis rivayet etti. Bunların arasında Mâlik b. Enes’in el-Muvatta isimli eseri en önemlilerindendir. İbn Hanbel ve İmam Şâfiî gibi meşhur âlimler onun ders halkalarına katılmış ve ondan hadis rivayet etmişlerdir. Horasan’dan gelip hadis tedvin eden ilk isimlerden biri olan İbn Mübârek’in 1600’e yakın rivayeti içeren Kitâbü’z-zühd ve’r-rekâik’i bu literatür tarzının ilk ve en yetkin örneklerinden biri kabul edilir. Bu bakımdan pek çok kaynak İbn Mübârek’i dönemin en etkili muhaddislerinden biri olarak tanıtır. Başka bir açıdan Abdullah b. Mübârek, sahip olduğu maddi varlıkları sınırda savaşan Müslümanlar için harcayan ve daha sonra kendisi de cihat etmek amacıyla sınır boylarına giden bir zahitti. Nitekim 181/797 yılında Tarsus’ta katıldığı bir savaştan dönerken hastalanmış ve Musul yakınlarındaki Hît şehrinde vefat etmiştir. 

 

Öğretisi

Abdullah b. Mübârek, züht ve tevekkül konusunda çağdaşı İbrâhim b. Edhem’le aynı görüşleri paylaşmakla birlikte hem hadis tedvininde görülen titiz ilmî kişiliği hem de sınır boylarındaki savaşlara katılma konusunda gösterdiği gayret vesilesiyle daha aksiyoner bir züht anlayışının mümessili olmuştur. Tevekkül ve kesb arasındaki ilişkiye dair tartışmalarda İbn Mübârek, mutedil bir anlayışı benimsemiştir. Ona göre tevekkül, kazanç için bütün vesileleri terk anlamı taşımaz. Tam aksine helal rızık, tevekkülün gereğidir. Hicri ikinci asırda yaşayan pek çok zahit gibi, onun bilgi ve yöntem anlayışını ortaya koyacak yeterli veri günümüze ulaşmamıştır. Temel olarak helal kazanç, cömertlik ve tevekkül ilkelerine murakabe, tefekkür ve cihat amellerinin eklendiği bir nefs terbiyesinin neticesinde Allah’ın kuluna marifeti ihsan edeceğini düşünür. Abdullah b. Mübârek’in Kitâbü’z-zühd’ü, daha önce büyük hadis koleksiyonları içerisinde yer alan ahlak hadislerinin müstakil olarak derlendiği ilk eser olma özelliğine sahiptir. İslam ahlakına ilişkin pek çok konunun “zühd” başlığı altında derlendiği bu eserin karakteristikleri, züht hayatının meşru biçimlerini sünnete dayandıran bir yaklaşım sunar. Öte yandan diğer önemli eseri Kitâbü’l-cihâd, şehirdeki yozlaşmış dindarlık hayatına karşılık sınır boylarında gaza etmeyi yücelten aksiyoner bir züht anlayışını anlatır.   

İbrâhim b. Edhem’in aksine, dönemin bazı kelam tartışmalarına ilişkin görüşleri olduğu bilinir. Kendisine yönelik Mürcii suçlamasını reddeden İbn Mübârek’e göre iman, söz amelden ibarettir ve imanın artıp eksilmesi mümkündür. Bu tavır, daha sonraki sûfîlerde de göreceğimiz üzere imanı bilgi ve eylemin bir bütünü olarak gören anlayışı yansıtır. Bu nedenle İbn Mübârek, hadis tahsilini zühde aykırı sayan tavırlara karşılık, “ilim ve ameli bir araya getiren” bir züht anlayışını savunur. Nitekim Bağdat ve Mekke’de bir müddet mücavir hayatı yaşadıktan sonra Merv’e tekrar döndüğü ve burada birini ehl-i hadise, diğerini ehl-i reye tahsis ettiği iki ribat yaptırdığı nakledilmektedir. Bu nedenle iki tür ilim anlayışını da benimsediğini anlatan “Radiyyü’l-ferîkateyn” lakabıyla anıldığı, bilhassa Hucvîrî ve Attâr gibi tasavvuf tarihçileri tarafından onun uzlaşmacı ve ılımlı tutumunu yansıtmak üzere aktarılır.   

 

Öne Çıkan Eserleri

  • Kitâbü’z-zühd ve’r-rekâik. (Hadis koleksiyonu) Thk. Habîburrahmân el-A’zamî. Hindistan, 1966. Beyrut (trs.); Beyrut: Dârü'l-kütübi'l-ilmiyye, 1998. Thk. Ahmed Ferîd. Riyad: Dârü’l-mi’râci’d-devliyye, 1995, 2 cilt, ayrıntılı fihrist; Çev. Muhammed Adil Teymur. İstanbul: Seha Neşriyat, 1992; Zühd Kitabı. Çev. İshak Doğan. Konya: Armağan Kitapları, 2006.
  • Kitâbü’l-cihâd. (Hadis koleksiyonu) Thk. Nezih Hammâd. Kahire: Mecmau’l-buhûsi’l-islâmiyye, 1971; Sayda. el-Mektebetü’l-asriyye, 1988. Çev. Muhammed Adil Teymur. İstanbul: Otağ Yayınevi, 1980; İshak Doğan. Konya: Menba Yayınları, 2008.
  • Müsnedu Abdullah ibni’-Mübârek ve yelîhi Kitâbü’l-birr ve’s-sıla. (Hadis koleksiyonu) Thk: M. Osman Muhammed. Beyrut: Dârü’l-kütübi’l-ilmiyye, 1991. Çev. Birr ve’s-sıla. İstanbul: Tevhid Yayınları, 1998.
  • Divânü'l-İmâm Abdullah b. el-Mübarek. (Şiir) Der. Mücâhid Mustafa Behcet. (y.y.), Dârü’l-vefâ, 1989.