​Web sitesi yüksek çözünürlüğü nedeniyle telefonlara uyumlu değildir; daha iyi bir sonuç için lütfen bilgisayarınızda kullanınız!

 Timeline

Gelenbevî İsmâ'îl Efendi

1730 - 1791

Matematik ve mantık alanında çalışmalarıyla meşhur Osmanlı âlimi

Açıklama :

Hasan Umut. "Gelenbevî İsmâ'îl Efendi". İslam Düşünce Atlası. https://www.islamdusunceatlasi.org
  • İhsan Fazlıoğlu. “İsmail  Efendi (Gelenbevi)”. Yaşamları ve Yapıtlarıyla Osmanlılar Ansiklopedisi. c. 1. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 2009: 666-669.
  • Şerafettin Gölcük, Metin Yurdagür. “Gelenbevî”. TDV İslam Ansiklopedisi. c. 13. İstanbul: Diyanet Vakfı Yayınları, 1996: 552-555.
  • Ekmeleddin İhsanoğlu (ed.) Osmanlı Matematik Literatürü Tarihi. c. 1. İstanbul: IRCICA, 1999: 251-259.
  • Ekmeleddin İhsanoğlu (ed.). Osmanlı Astronomi Literatürü Tarihi. c. 2. İstanbul: IRCICA, 1997: 537-543.
  • M. Sait Özervarlı. "Gelenbevi, İsmail". Encyclopaedia of Islam, THREE. Ed. Kate Fleet, Gudrun Krämer, Denis Matringe, John Nawas, Everett Rowson. Brill Online, 2015.
  • Hasan Umut. “İsmail Gelenbevi”. Oxford Encyclopedia of Philosophy, Science and Technology in Islam. ed. İbrahim Kalın. c. 1. New York: Oxford University Press, 2014: 247-248.

İsim

Gelenbevî İsmâ‘îl Efendi

Tam isim

İsmâ‘îl b. Mustafâ el- Gelenbevî er-Rûmî el-Hanefî

Kısa Tanıtım

Matematik ve mantık alanında çalışmalarıyla meşhur Osmanlı âlimi

Doğum Tarihi, Doğum Yeri, Ölüm Tarihi, Ölüm Yeri

d. 1143/1730, Gelenbe

ö. 1205/ 1791, Yenişehir

Hocaları

 Yâsincizâde Osman Efendi

 Müftizâde Mehmed Emin Efendi

Hayatı

On sekizinci yüzyılın en velut Osmanlı âlimlerinden olan Gelenbevî İsmâ‘îl Efendi, o dönemde Aydın vilayeti içerisinde bulunan Gelenbe kasabasında 1143/1730 yılında doğdu. Dedesi ve babası ulemadan olan Gelenbevî, küçük yaşta yetim kalmasından ötürü ilim hayatına geç başladı. İlk eğitimini kasabasında tamamladı ve İstanbul’a gelerek Soğuk Kuyu ve Fatih Medreseleri’nde eğitimine devam etti. Dönemin büyük âlimlerinden Yâsincizâde Osman Efendi’den Arapça ve nakli ilimleri, “ayaklı kütüphane” diye ün salmış Müftizâde Mehmed Emin Efendi’den aklî ilimleri okudu. Medrese eğitimini 1177/1763’te tamamlayan Gelenbevî, ruûs imtihanını kazanarak müderris oldu. Padişahın huzurunda yapılan Huzur Dersleri’ne 1190/1776 ve 1197/1783 yıllarında iştirak etti. Matematik ve geometri alanlarındaki yetkinliğinden dolayı 1784 ya da 1785 yılında o dönem askeri denizcilik okulu olarak açılan Mühendishâne’ye matematik hocası olarak atandı. Bu görevi esnasında ilmiyedeki mesuliyetleri devam eden Gelenbevi, Eyüp Kadılığı ve sonrasında 1790 yılında şu an Yunanistan sınırları içerisinde bulunan Yenişehir Mevleviliği’ne tayin edildi. 1205/ 1791 yılında orada öldü. 

 

Öğretisi

Otuzdan fazla eser kaleme alan Gelenbevî, bilhassa mantık, kelam, felsefe, matematik ve geometri alanlarındaki telifatı ile temayüz etmiştir. Hem medrese geleneği içerisinde yer alması hem de o dönemde devletin askeri yenilik yapmak için kurduğu ve Avrupa’da üretilmiş mühendislik ve matematik bilgilerini İstanbul’a taşıyan Mühendishâne’de hocalık yapması ile mevcut Osmanlı ilmi birikimi ile Avrupa biliminin karşılaşmasını temsil eden isimlerdendir. Klasik İslam cebri içerisinde değerlendirebileceğimiz ve 1786-1789 yılları arasında bir vakitte yazdığı Hisâbü’l-Küsûr ile İslam astronomi birikimi içerisinde değerlendirebileceğimiz Dakâ’iku’l- Beyân fî kıbletü’l-büldan gibi eserleri kaleme alan Gelenbevî, 17. yüzyılda John Napier tarafından icat edilen logaritma üzerine Osmanlı’da eser yazan ilk isimlerden birisi de olmuştur. Şerh-i Cedâvili’l-ensâb başlıklı bu eser, 1787 yılında kaleme alınmış olup Mühendishâne’de eğitim amaçlı kullanılmıştır.   

Mantık alanında, 1763-1776 yılları arasında bir vakitte yazdığı el- Burhân fî ‘ilmi’l- mantık ve fenni’l- mîzân, yaygın bir biçimde kullanılmış ve muhtelif isimlerce üzerine şerh ve haşiyeler yazılmıştır. Kelam alanında kaleme aldığı eserlerin başında Devvânî’nin, Îcî’nin el-‘Akâ’idü’l-Adudiyye’sine yazdığı şerhe, Hâşiye ‘alâ Şerhi’l-Celâl diye bilinen haşiyesi gelir. Adabü’l- bahs alanında Risâle fî adabi’l-bahs’ı telif eden Gelenbevî’nin muhtelif eserleri Resâ’ilü’l- imtihân başlıklı çalışmada da bulunmaktadır.  

İsmail Gelenbevî, nazarî ilimlerdeki yetkinliğinin yanında pratik mühendislik bilgisi ile de iştigal etmiştir. Mühendishâne’de iken oranın Fransız mühendis hocalarından Lafitte-Clavé’nin mühendislik derslerine iştirak etmiştir. 

 

 

Öne Çıkan Eserleri

  • Hisâbü’l- Küsûr. (1786-89 arasında)
  • Burhân fî ‘ilmi’l- mantık ve fenni’l- mîzân. (1763-1776). İstanbul : Dârü't-tıbâati'l-âmire, 1839.
  • Hâşiye ‘alâ Şerhi’l- Celâl. İstanbul: Matbaa-i Âmire, 1286.
  • Resâ’ilü’l- imtihân. İstanbul: Matbaa-i Âmire, 1262.
  • Şerh-i Cedâvili’l-ensâb. (1787)
  • Dakâ’iku’l- Beyân fî kıbletü’l-büldan. İstanbul: Dârü't-tıbâati'l-âmire, 1918/1337.
  • Risâle fî adabi’l- bahs.