​Web sitesi yüksek çözünürlüğü nedeniyle telefonlara uyumlu değildir; daha iyi bir sonuç için lütfen bilgisayarınızda kullanınız!

 Timeline

Ahmed b. Hanbel

780 - 855

Bağdatlı muhaddis, fakih, Hanbelî mezhebinin imamı

Açıklama :

Nail Okuyucu. "Ahmed b. Hanbel". İslam Düşünce Atlası. https://www.islamdusunceatlasi.org

  • M. Yaşar Kandemir. "Ahmed b. Hanbel, Hayatı". DİA. c. 2. İstanbul: TDV, 1989: 75-80.
  • Hayreddin Karaman.  "Ahmed b. Hanbel, Fıkıh İlmindeki Yeri". DİA. c. 2. İstanbul: TDV, 1989: 80-82.
  • Yusuf Şevki Yavuz. "Ahmed b. Hanbel, Akaid Konularına Dair Görüşleri".  DİA. c. 2. İstanbul: TDV, 1989: 75-80.
  • H. Laoust. "Ahmad b. Hanbal". El 2 (Fr.): 280·286.
  • Muhammed Ebu Zehra. Ahmed b. Hanbel : Hayatı, Görüşleri, Fıkıhta Yeri. çev. Osman Keskioğlu. Ankara : Hilal Yayınları, 1984.
  • Yusuf Şevki Yavuz. İslam Akaidinin Üç Şahsiyeti: Ahmed b. Hanbel, İbn Furek, Kadi Beyzavi. İstanbul : Kültür Matbaacılık, 1989.

İsim

Ahmed b. Hanbel

Tam İsim

Ebû Abdullâh Ahmed b. Muhammed b. Hanbel eş-Şeybânî el-Mervezî

Kısa Tanıtım

Bağdatlı muhaddis, fakih, Hanbelî mezhebinin imamı

Doğum Tarihi, Doğum Yeri, Ölüm Tarihi, Ölüm Yeri

d. 164/780, Bağdat

ö. 241/855, Bağdat

Ekol Mensubiyeti

Ehl-i Hadis

Etkilendiği İsim ve Ekoller

Ehl-i Hadis ekolü,

Etkilediği İsim ve Ekoller

Ehl-i Hadis, Hanbelî mezhebi

Hayatı

164 (780) yılında Bağdat’ta doğdu. Soyu Hz. Peygamber’in dedelerinden Nizâr’la birleşerek Hz. İsmâil’e kadar uzanır. Dedesi, Emevî ve Abbâsî idaresinde görev almış, babası Abbâsî ordusunda hizmet etmiştir. Babası genç yaşta ölünce annesinin himayesinde büyüdü. Hafızlığını tamamlayıp bir müddet fıkıh ve gramer eğitimi aldıktan sonra on beş yaşında iken hadis öğrenmeye başladı. Bu dönemdeki hocaları arasında Hüşeym b. Beşîr, Süfyân b. Uyeyne, Yahyâ b. Saîd el-Kattân, Abdurrahman b. Mehdî, Şâfiî ve Abdürrezzâk b. Hemmâm gibi âlimler yer alır. En çok hadis yazdığı hocası Vekî‘ b. Cerrâh olup Şâfiî’den fıkıh ve usûl tahsil etmiştir. Bağdatlı muhaddislerden aldığı eğitimin ardında rihleye başlayan İbn Hanbel Kûfe, Basra, Mekke, Medine, Dımaşk, Halep ve Cezîre’ye birçok kez seyahatte bulundu. Son olarak, Abdürrezzâk b. Hemmâm’dan ders alabilmek için meşakkatli bir yolculuğun ardından Yemen’e gitti. Bazıları yaya olmak üzere beş kez hacca gitti ve bu arada Hicaz’daki muhaddislerden de hadis öğrendi. Kırk yaşına kadar hadis öğrenmeye devam eden İbn Hanbel, ders vermeye başlayınca talebelerden büyük rağbet gördü. Derslerine 5000 kadar talebenin katıldığı ve bunlardan 500’ünün hadis yazdığı bilinmektedir.

Abbâsî halifesi Me’mûn’un hilafetinin son yıllarında başlayan Mihne, İbn Hanbel’in hayatı ve ilmî kariyerinde yeni bir dönemin başlamasına sebep oldu. Kur’ân’ın mahlûk olduğunu hiçbir şekilde kabul etmeyen ve dönemin birçok âliminden farklı olarak bu konuda hilafete karşı direnen İbn Hanbel, hapse atıldı ve eziyete maruz kaldı. Bir sonraki halife Mu’tasım döneminde de hapiste kaldı ve işkenceye uğradı.  İki yıl dört ay süren bu hapis ve işkence hayatından sonra serbest bırakıldı, iyileşince tekrar fetva verip hadis okutmaya başladı. Mu‘tasım’ın ardından halife olan oğlu Vâsık döneminde halkla görüşmesi ve hatta halifenin bulunduğu yerde ikamet etmesi yasaklandı. Vâsık’ın ölümüne kadar evinde göz hapsinde tutuldu. Mütevekkil devrinde söz konusu politikada değişikliğe gidilince İbn Hanbel de rahatladı. Halifenin ilgisine karşı kayıtsız kalarak pasif muhalefetini sürdürdü. 12 Rebîülevvel 241 Cuma günü (31 Temmuz 855) Bağdat’ta vefat etti. Cenazesine yüzbinlerce kişinin katıldığı rivayet edilir.

 

Öğretisi

Ahmed b. Hanbel’in ilmî şahsiyeti ve düşünce yapısını hadis, fıkıh ve akaid ilimlerine dair yaklaşımları belirlemiştir. Yaşadığı dönemin en önde gelen muhaddisleri arasında ilk sıralarda yer alan İbn Hanbel’in hayatının neredeyse tamamı, hadis öğrenimi ve rivayetiyle geçmiş ve bu uğraşı onun zihniyetinin şekillenmesinde en önemli etken olmuştur. Mihne öncesi dönemde hadisin yanı sıra fıkha da ilgi duyan ve Şâfiî’den Bağdat’ta ders alan İbn Hanbel’in beşerî bir çaba ve birikimi de kapsar haliyle fıkha bakışı mihne yılları ile birlikte değişmiştir. Gittikçe daha da sertleşen Ehl-i Hadis tavrı neticesinde dinî alanda beşerî her türlü katkı ve müdahaleye karşıt hale gelmiş ve fıkhın önemli bir kısmını oluşturan ictihadlar karşısında menfi bir tavır takınmıştır. Bu tavır, müctehidlerin ictihaddan uzak durmalarını değil, ictihadların Kur’ân ve Sünnet üzerinde belirleyici hale getirilmemesini temin gayesi taşır. İbn Hanbel’in rivayetlerin derlenmesi ve öğretilmesi yönündeki uğraşısı kendisini, dinî bütün mesailin bu rivayetler kapsamında ele alınması gerektiği düşüncesine itmiştir. Bu yüzden henüz teşekkül etmekte olan fıkıh mezheblerine karşı menfi bir tavır takınmış ve özellikle de re’y fıkhını temsil eden fakihlerden ve onları takip edenlerden hazzetmemiştir.

Akâid alanında da Ehl-i Hadis tavrını sürdüren ve bu tavrı daha ileri bir noktaya taşıyan İbn Hanbel, bir disiplin olarak kelâma karşı olmuş ve inanç meselelerini akâid/usûlü’d-dîn sınırları içerisinde ele almıştır. O, Cehmiyye ve Mu’tezile ile Müslümanların gündemine giren tartışmalardan oldukça rahatsız olmuş ve İslâm dışından gelen disiplinler ve bunların getirdiği kavramlar eşliğinde Allah ve sıfatları, varlık vb. konular hakkında konuşulmasını doğru bulmamıştır. Bu tavır, halku’l-Kur’ân tartışmaları neticesinde daha da önemli hale gelmiş ve İbn Hanbel gerek fiilî mücadelesi gerekse de telif ve tedris çalışmalarıyla sapkın fırkalar olarak gördüğü bu düşünce akımlarına karşı mücadele etmiştir. O, Allah hakkında naslarda varid olan haberlerin geçmiş nesiller gibi anlaşılması gerektiğini ve bunlar üzerinde spekülatif tartışmalara girmenin yanlış olduğunu savunuyordu. Kelâm metoduna karşı çıkan İbn Hanbel, selef akidesini savunmuş ve bu uğurda birçok eser kaleme almıştır. Talebeleri ve onun anlayışını benimseyenler de bu mücadeleyi sürdürmüşler ve söz konusu fırkalar aleyhinde ciddi bir reddiye edebiyatı ortaya konmuştur.

 

Öne Çıkan Eserleri

  • el-Müsned.
  • Kitâbü’s-Sünne. Mekke, 1349; nşr. Ebû Hâcir Muhammed Saîd Besyûnî. Beyrut, 1405/1985
  • Kitâbü’z-Zühd. Mekke, 1357; Beyrut, 1983.
  • Kitâbü’l-Vera. Kahire, 1340. Beyrut, nşr. Zeyneb İbrâhim el-Karût, 1403/1983.
  • Kitâbü’l-İlel ve marifeti’r-ricâl. Ankara, 1963; Nşr. Talât Koçyiğit, İsmail Cerrahoğlu. İstanbul, 1987. 
  • Kitâbü Fezâili’s-sahâbe. Nşr. Vasiyyullah b. Muhammed Abbas. Cidde, 1403/1983. 
  • Kitâbü’s-Salât. Bombay, 1311. Kahire 1964.
  • er-Red ale’z-zenâdıka ve’l-Cehmiyye. Nşr. Muhammed Hâmid el-Fakkı. Kahire, 1375. 
  • el-Akîde.  Nşr. Abdülazîz İzzeddin es-Seyrevân. Dımaşk, 1408/1988.
  • Kitâbü Fezâili Alî. Kahire, 1386/1967.