​Web sitesi yüksek çözünürlüğü nedeniyle telefonlara uyumlu değildir; daha iyi bir sonuç için lütfen bilgisayarınızda kullanınız!

 Timeline

Bâkıllânî

941 - 1013

Eş‘arî kelâmcısı ve Mâlikî fakihi

Açıklama :

Eşref Altaş. "Bâkıllânî". İslam Düşünce Atlası. https://www.islamdusunceatlasi.org
  • Şerafeddin Gölcük. "Bakıllani". DİA. c. IV. İstanbul: TDV, 531-35.

  • Şerafeddin Gölcük. Bakıllani ve İnsanın Fiilleri. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı, 1997.

  • Cağfer Karadaş. Bâkıllânî’ye Göre Allah ve Âlem Tasavvuru. Bursa: Arasta Yayınları, 2003.

  • Hasan Hüseyin Tunçbilek. “Ebû Bekir Bâkıllânî Hayatı ve Bazı Kelâmî Görüşleri”. Harran Üniversitesi İlâhiyat Fakültesi Dergisi, 4 1998: s. 1-21.

  • Kamil Güneş. İslami Düşüncenin Şekillenişinde Akıl ve Nass: Bâkıllânî ve Kadi Abdulcebbar’da Kelamullah Meselesi Örneği. İstanbul: İnsan Yayınları, 2003.

İsim

Bâkıllânî

Tam İsim

Ebû Bekr Muhammed b. Tayyib b. Muhammed el-Basrî el-Bâkıllânî

Tanım

Eş‘arî kelâmcısı ve Mâlikî fakihi

Doğum Tarihi, Doğum Yeri, Ölüm Tarihi, Ölüm Yeri

d. 330 (941-42), Basra

ö. 23 Zilkade 403 (5 Haziran 1013) Cumartesi, Bağdat

Hocaları

İbn Mücâhid et-Tâî

Ebü’l-Hasan el-Bâhilî

Ebû Abdullah eş-Şîrâzî

İbn Ebû Zeyd el-Kayrevânî

Ebû Bekir el-Ebherî

İbn Sem‘ûn

Ebû Bekir el-Katîî

İbn Mâsî

Dârekutnî

Öğrencileri

Ebû Ca‘fer es-Simnânî

Ali b. Muhammed el-Harbî

Ebû Abdullah el-Ezdî

Ebû Abdurrahman es-Sülemî

Ebü’l-Kāsım es-Sayrafî

Ebû Zer el-Herevî

Ebû Hâtim el-Kazvînî

Ekol Mensubiyeti

Malikî, Eşarî, Mütekaddimin Dönem Kelamcısı

Etkilendiği İsim ve Ekoller

Eş‘arîlik

Etkilediği İsim ve Ekoller

Ebü’l-Kasım el-Kuşeyrî

İmâmü’l-Harameyn el-Cüveynî

Ebû Hâmid el-Gazzâlî

Fahreddin er-Râzî

Seyfeddin el-Âmidî

Ebû Zer el-Herevî

Kādî Ebû Ya‘lâ el-Ferrâ

Ebü’l-Ferec İbnü’l-Cevzî

Etkileşimler, İlişkiler ve Hamiler

İbn Hafîf eş-Şîrâzî

Büveyhî hükümdarı Adudüddevle

Büveyhî hükümdarı Simnânüddevle

Ebü’l-Hasan el-Ahdeb

Mu‘tezilî Ebû İshak en-Nusaybînî

Şîî İbnü’l-Muallim

Ebü’l-Ferec İbn Tarâr

II. Basilius Bizans İmparatoru

Ebü’l-Hasan et-Temîmî

Halife Kādir-Billâh

Hayatı

Bâkıllânî 330 (941-42) yılı civarında doğdu. İlköğrenimini Basra’da yaptı. İmam Eş‘arî’nin öğrencilerinden kelâm, usul, fıkıh ve ahlâk ilimlerini tahsil etti. Öğrenimini tamamlamak için Bağdat’a gitti ve oradaki ünlü âlimlerden ders aldı, hadis rivayetleri dinledi. Daha sonra Basra’ya döndü ve Basra camiinde ders verdi. Büveyhî hükümdarı Adudüddevle’nin daveti üzerine, çeşitli mezheplere mensup âlimlerle tartışmaların yapılacağı meclislere Ehl-i sünnet temsilcisi olarak katılmak için Şîraz’a gitti. Burada çeşitli kelâmî ve fıkhî konularda münazaralar yaptı ve üstünlüğünü kabul ettirdi. Adudüddevle Bâkıllânî’yi oğlu Simnânüddevle’yi yetiştirmekle görevlendirdi. Hükümdar onu Bizans’ın başkenti Kostantiniyye’ye elçi olarak görevlendirdi. Bizans İmparatoru II. Basilius huzurunda birçok papazla Hristiyanlık ve İslam’a ait kelamî, fıkhî ve siyasî konuarda münazaralar yaptı. Bağdat, Ukberâ ve Sağr’da kadılık yaptı. Adudüddevle’nin vefatı üzerine Bağdat’a yerleşti ve ölümüne kadar müderrislik yaptı. Derslerine Endülüs’ten Horasan’a kadar İslâm dünyasının çeşitli bölgelerinden gelen çok sayıda öğrenci devam etti. Bağdat’ta ikamet ettiği sırada Kerh’i ve daha başka beldeleri ziyaret etti. Bağdat çeşitli dinî grupların liderleriyle münazaralar yaptı. Halife Kādir-Billâh tarafından Batınîler’e karşı vazifelendirildi, elçi olarak görevlendirildi ve bu amaçla bir kitap da yazdı. 23 Zilkade 403 (5 Haziran 1013) Cumartesi günü Bağdat’ta vefat etti.

 

Öğreti

Bâkıllânî birçok dinî alanda eserleri olmakla birlikte kelam ilmindeki eserleri ve görüşleriyle temayüz eder. Eş‘arîliğin imamlarından olan Bâkıllânî, Eş‘arîliğin sistemli bir mezhep haline gelmesinde önemli katkıları olan bir âlimdir. Bâkıllânî deliller, bilginin tanımı ve kaynakları konularındaki görüşleriyle Eş‘arîliğin bilgi felsefesinin sistemleşmesinde önemli bir rol oynamıştır. İstidlal kurallarını belirleme, sebr ve taksim yöntemini uygulama, gaybi olanı şahid olana kıyaslama ve delilin iptalinin medlülün iptalini gerektirme gibi konulardaki görüşleriyle bilgi metodunu geliştirmiştir.

Bâkıllânî âlemin bölünemeyen atomlardan oluştuğunu, atomların mütemasil olduğunu, zamanın bölünmeyen anlardan oluştuğunu ve atomların hareket alanı olarak evren içre boşluğun buşunduğunu düşünmektedir. Arazların sürekli yaratıldığını ve cismin varlığının da oluş arazının sürekli yaratılmasıyla devam ettiğini düşünür. Nihayet cevherler de arazlar da her an Allah tarafından yeniden yaratılmakta olup hadistirler.

Allah’ın varlığının ispatı da bu cevher araz görüşüne binaen hudûs delili ile mümkündür. Allah’ın sıfatları zâtî ve fiilî kısımlarına ayrılır ve zâtî sıfatlar zâtla birlikte ezeli, fiilî sıfatlar hadistir. Mu‘tezile’den Ebû Hâşim Eş‘arî gelenekten ise Cüveynî’nin belli bir döneminde Bakıllânî’nin ise bütün hayatı boyunca hal görüşüne sahip olduğu kelam kitaplarında yaygın olarak belirtilir. Buna göre hal, mevcud ve ma‘dûm arasında bir vasıta olup varlık ve yoklukla nitelemeyen sıfatlardır. 

 

Öne Çıkan Eserleri

  • el-İnsaf. (Telif) Haz. Muhammed Zâhid Kevserî. Kahire: Mektebü Neşri’s-Sekâfe el-İslâ- miyye, 1369/1950; Nşr. İmadüddin Ahmed Haydar. Beyrut: 1407/1986; Thk. Muhammed Zahid el-Kevseri, 2. bs. Kahire: Müessesetü'l-Hanci, 1963.
  • Temhîdü’l-evâil ve telhîsü’d-delâil. (Telif) Haz. İmâdüddin Ahmed Haydar. Beyrut: Müessesetü’l-Kütübi’s-Sekâfiyye, 1407/1987.
  • el-Beyân. (Telif) Thk. Richard J. McCarty. Beyrut: el-Mektebetü'ş-Şarkıyye, 1958.
  • et-Takrib ve'l-irşad: es-sagir. (Telif) Thk. Abdülhamid b. Ali Ebû Zenid. Beyrut: Müessesetü'r-Risâle, 1993/1413.
  • İ'cazü'l-Kur'ân. (Telif) Şrh. Muhammed Abdülmün' Hafaci. Kahire: Mektebetu Muhammed Ali Sabih, 1951.
  • el-İntisar li'l-Kur’ân. (Telif) Thk. Fuat Sezgin. ofs bs. Frankfurt am Main: Institut für Geschichte der Arabisch-Islamischen Wissenschaften, 1986/1407.
  • et-Temhid fi'r-red ale'l-mülhideti'l-muattıla. (Telif) Thk. Mahmûd Muhammed Hudayri. Kahire: Dârü'l-Fikri'l-Arabi, 1947.